İlk çalışanınızı işe alırken SGK yükümlülükleri
Çalışan istihdam etmeye başlamak, işletme için yeni bir bildirim düzeni demektir. Bu düzende en kritik unsur süredir: SGK bildirimlerinin çoğunda gecikme, tutarı bildirimin kendisinden bağımsız olarak belirlenen idari para cezası doğurur.
1. İşyeri bildirgesi
Sigortalı çalıştırmaya başlayan işveren, işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte SGK’ya vermek zorundadır. Şirket kuruluşlarında bu bildirim çoğu zaman kuruluş işlemleriyle birlikte yapılır.
2. İşe giriş bildirgesi — en sık yapılan hata
Kural nettir: sigortalı işe giriş bildirgesi, çalışma başlamadan önce verilir. “Bugün başlasın, yarın bildiririz” yaklaşımı cezaya tabidir.
Bu kuralın sınırlı istisnaları vardır:
- İnşaat, balıkçılık ve tarım işlerinde çalışanlar için işe başlatıldıkları gün bildirim yapılabilir.
- Kamu idarelerince yapılan bildirimlerde ve bazı özel hâllerde farklı süreler öngörülmüştür.
İstisnaya girmiyorsanız, bildirge çalışmadan önce verilmelidir. Gecikmeli bildirimde idari para cezası uygulanır; ayrıca bu durum teşviklerden yararlanma hakkını da etkileyebilir.
3. Aylık prim ve hizmet belgesi
Çalışanların prim gün sayıları ve kazançları, muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile birlikte bildirilir. Bildirim ve ödeme süreleri ayrı ayrı izlenir:
- Bildirim, izleyen ayın belirlenen gününe kadar yapılır.
- Ödeme, izleyen ayın sonuna kadar tamamlanır.
Primlerin süresinde ödenmemesi, gecikme zammının yanında teşvik haklarının kaybına yol açar. Teşvik kaybı çoğu zaman gecikme zammından daha maliyetlidir.
4. Teşvikler
İşverenlerin yararlanabileceği çok sayıda prim teşviki vardır ve bunlar işyeri ile çalışan bazında ayrı ayrı değerlendirilir. Bir çalışan için birden fazla teşvik koşulu oluşabilir; bu durumda hangisinin uygulanacağı hesaplanır.
Teşvikten yararlanmanın ortak koşulları arasında şunlar bulunur:
- Aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde verilmiş olması
- Primlerin süresinde ödenmiş olması
- SGK’ya yasal ödeme süresi geçmiş borç bulunmaması
- Kayıt dışı sigortalı çalıştırılmamış olması
Bu koşullardan birinin ihlali, o dönem için teşvikin geri alınmasına yol açabilir.
5. Çıkış işlemleri
İş sözleşmesi sona erdiğinde:
- İşten ayrılış bildirgesi kanuni süresinde verilir.
- Kıdem tazminatı, koşulları oluşmuşsa çalışılan süre üzerinden hesaplanır.
- İhbar tazminatı, bildirim sürelerine uyulmamışsa gündeme gelir.
- Kullanılmayan yıllık izin karşılığı son ücret üzerinden ödenir.
Çıkış kodunun doğru seçilmesi ayrıca önemlidir: işsizlik ödeneğine hak kazanma ve bazı teşviklerden yararlanma bu koda bağlıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Bildirim süreleri, ceza tutarları ve teşvik koşulları mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir; somut durumunuz için ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.